Dilsiz Kullar
Her gün nice hayvanın işkence edildiği, dövüldüğü, zehirli iğnelerle öldürüldüğü, akla gelmeyecek şekillerde eziyet edildiği haberlerini okuyoruz; medyaya yansıyanları bu kadar, yansımayan daha ne kadarı var bilmiyoruz. Barınaklar, “rehabilite” adı altında hayvanları aç ve susuz bırakıyor, küçücük alanlara tıkıyor, dövüyor, tekmeliyor. İşini hakkıyla yapan kurumlar ve kişileri bu değerlendirmenin dışında tutuyorum; ama ülkemizdeki tablo maalesef büyük ölçüde bu.
Şahit olduğum, duyduğum, okuduğum bu haberler karşısında ilk tepkim genellikle gözyaşlarım oluyor. İçimde bir yer sızlıyor, o canın bu dünyadan gidiş şekline acıyor, kalbimden acı taşıyor. Çaresizliğini, muhtaçlığını gören gönüllülerin bireysel ya da toplu çabalarıyla bu canların biraz nefes alabildiğini bildiğimden, hemen “ben ne yapabilirim” diye düşünüyorum. Çünkü olanlar karşısında vicdanım susmuyor; canlara sevgim coşuyor, merhametim artıyor.
Vicdanın sınandığı yer
Merak ediyorum: bir canlıya işkence ederek onu öldüren ve bundan haz duyan insanın iyi-kötü ayrımı nedir? Nasıl bir yaşanmışlık, nasıl bir geçmiş, nasıl bir ruh hali insana bu vahşetten zevk aldırır? Vahşetten zevk alanların meselesi uzmanların işi. Benim asıl merak ettiğim, bu vahşete sessiz kalanların hali — belki birlikte güldüğümüz, dertleştiğimiz arkadaşlarımızın, komşularımızın, insanlarımızın ruh hali.
Onca olay karşısında koyu bir sessizlik var. “Görmedim, duymadım, bilmiyorum” hali. Ya da iki şikâyetin ardından hemen başka bir konuya geçiş, sonra unutuş. Koca bir kayıtsızlık. Oysa vahşet ve eziyet, kayıtsız kalınamayacak, unutulmayacak kadar ciddi bir mesele.
Vahşeti görüp fark ederek, onu merkezine almadan, yapabileceklerine odaklanabilmektir erdem. Erdem diyorum, çünkü doğruluk, dürüstlük, merhamet, cesaret ve adalet gibi nitelikleri benimsemek ve hayatın her alanında bu değerlere uygun davranmaktır erdemli olmak — sözde değil, özde. Gördüğü ya da duyduğu karşısında üzülen insan hiçbir şey yapamıyorsa bile, bir kap su koyması; yaralı bir cana elini uzatması, belki sadece başını okşaması, o üzüntünün erdeme dönüşmüş halidir. Kuru kuruya sevgi olmuyor; sevgi eyleme dönüşmüş emek istiyor. “Seviyorum” ya da “üzülüyorum” dediğin hal, ilgi istiyor. Mevlana’nın “ya göründüğün gibi ol, ya olduğun gibi görün” sözü de tam olarak bunu anlatmıyor mu?
Sessizliğin bedeli
Bir diğer mesele sessizlik — yokmuş gibi yaşamak. Yokmuş gibi yaşayınca, hayatın o tarafının kendi kendine düzeleceğini sanmak. Ya da “kader” deyip geçmek. Sen yok desen de, yokmuş gibi davransan da, o orada apaçık duruyor — yaşadığın hayatın bir parçası, kaderinin bir zerresi olarak.
Hepimizin duyduğu bir söz var: “Haksızlık karşısında susan, dilsiz şeytandır.” Peki insan haksızlık karşısında neden susar? Menfaat mi, korku mu, yoksa “bana dokunmayan yılan bin yaşasın” umursamazlığı mı? Belki de “ben küçücük bir insanım, tepki versem ne olacak” diye düşünülüyordur.
Burada aklıma, Nemrut’un Hz. İbrahim’i ateşe attığı sırada ağzında bir damla suyla ateşe koşan karıncanın hikâyesi geliyor. Nemrut, kendisine karşı çıkan İbrahim’i yakmak için dev bir ateş yaktırır; alevler bulutlara yükselir. Bütün hayvanlar korkup kaçarken bir karınca, ağzında küçücük bir su damlasıyla o devasa ateşe doğru koşar. Kaçanlar sorar: “Nereye gidiyorsun?” Karınca cevap verir: “İbrahim’i ateşe atacaklar, ateşini söndürmeye gidiyorum.” Alayla gülerler: “Koca ateşi senin o küçük su damlan mı söndürecek?” Karınca son sözünü söyler: “Olsun, hiç değilse tarafım belli olur.”
Belki de asıl mesele budur: haksızlık karşısında masumun yanında yer alabilme cesareti. O küçük karıncanın kocaman yüreğinin samimiyeti.
Merhamet bir duruştur
Benim etki alanım ne ki diye düşünebiliriz. Kendimizi olduğumuzdan daha azımsıyor olabiliriz. Oysa evrendeki en küçük bir hareket veya enerji değişimi bile sistemi doğrudan etkiliyor. Yani en ufak bir hareket, düşünce, ilgili alanda anlık bir enerji değişimi yaratıyor. Ve bu değişim, dalga dalga diğer alanlara yayılıyor. Sen bir adım at gerisini izle, izle bak neler oluyor.
Bu sessiz kalma, tarafsız kalma halinin bir de merhamet boyutu var. Merhamet, başkasının acısını ve sıkıntısını kendi yüreğinde hissetmektir; sempatiye kaçmadan empatide içtenlikle durabilmektir. Merhameti olan insan zayıfı, güçsüzü korur; yaratılana yaratandan ötürü sevgi ve şefkat duyar; gücü neye yetiyorsa yardım elini oraya uzatır. Merhametli olmak, vicdanlı olmak, dengede kalarak haksızlıklar karşısında dosdoğru durmak — bu bile başlı başına koca bir eylem olabilir.
Dünya insanının belki de en büyük sınavlarından biri, evrensel değerlerin hiçe sayıldığı anda nasıl bir duruş sergilediğidir. Bu zalimce davranışlar yalnızca ülkemizde değil, dünyanın birçok yerinde yapıldı ve yapılmakta.
Artık içindeki yaradılıştan, özünden gelen — doğumunla birlikte zaten sende olan — o merhameti, sevgiyi, vicdanı hatırlama vakti gelmedi mi?

